Bỏ qua nội dung

Nhân vật lịch sử: Vua Trần Anh Tông

Xuân đến rồi, ôi cần một cụ tươi mưởi.

Nói dễ, nhưng tìm trong sử cũ ra một cụ hoàng đế tươi mưởi  hơi bị khó. Viết về các vị vua, sử gia  phải  lễ phép, đại loại “Vua điềm đạm, kính cẩn, đối xử với các đại thần rất có phép tắc, với thái hậu rất mực cung kính vv..”. Đọc xong cả bài dài,  nhìn kỹ lại ngày tháng, té ra là cụ vua ” điểm đạm, kính cẩn”  lúc đó khoảng ba tuổi rưỡi.

Vua Trần Anh Tông là một trong số ít nhân vật mà  cái  sức sống mãnh liệt  cùng sự vui vẻ, nhẹ nhàng  của ngài còn ánh qua được những trang chính sử thường trang trọng và nặng nề.

Nhà Trần khởi nghiệp từ vùng sông nước, hiếu võ và thiên chiến. Các hoàng thân đều theo tục xăm mình, xăm rồng trên  hai đùi (theo truyền thuyết, rồng kỵ với thuồng luồng,  mối đe doạ  của những người làm nghề sông biển).  Binh sĩ và dân thường cũng theo đó mà làm theo, nên tục xăm mình rất được chuông vào triều Trần.

Xăm thì  trông đẹp và oai phong thật. (Cái này làm mình nhớ lại các anh “gấu/quân khu” hồi còn đi học phổ thông; nhiều anh không biết đã có mảnh tình vắt vai chưa, nhưng mà trên tay toàn những trái tim rỉ máu mới lị tim bị tên bắn chi chít như phim Xích Bích, trông rất ấn tượng.)

Vua Anh Tông không thích xăm, có lẽ vì một lý do rất thường tình, là nó đau.  Một hôm nhà vua đến thăm thượng hoàng Nhân Tông, bố đã bảo  thợ đứng ngoài cổng cung, đợi xăm cho nhà vua. Biết thế, nhân lúc bố tiếp chuyện các quan, vua Anh Tông len lén trốn ra ngoài mất. Thượng hoàng ngoảnh lại, thì ông vua con đã mất tăm, không biết làm thế nào, đành phải đè hoàng tử thứ là Quốc Chẩn ra xăm vậy. Từ đó tục xăm mình cũng bớt dần.

Trong việc trị nước, nhà vua là người biết nghe theo lời khuyên.  Đầu triều Anh Tông, ra triều rất nhiều. Thượng hoàng  Nhân Tông trông thấy  sổ họp faculty meeting kín đặc sốt ruột nói “Cái nước bé tí, họp gì mà lắm thế”.  Từ đó nhiều việc rườm rà  được giảm bớt đi. Cũng nghe lời bố trách, mà bỏ được tất uống rượu.

Nhà vua là người thích ra ngoài cung chơi. Nửa đêm cùng với thi vệ ra phố tới sáng,  gập đám côn đồ đánh nhau bị củ đậu bay cả vào đầu, thị vệ phải quát lên là vua, bọn đầu gấu mới chạy mất. Cái tục vi hành như nghìn lẻ một đêm này, hoàng đế Việt nam ít người có. Giá như có ai đi theo ghi lại các cuộc vi hành  này, chắc có khối cái hay.

Vua Anh Tôn dùng ngừoi rất cẩn thận. Nể bố như vậy, nhưng khi thượng hoàng Nhân Tôn muốn nhà vua dùng người hầu cận của mình là Nguyễn Quốc Phụ vào chức to, Anh Tôn  từ chối, vì Quốc Phụ không có tài.  Những người hầu cận nhà vua từ thuở  còn là hoàng tử như Nguyễn Sĩ Cố và Chu Bộ, đến cuối đời cũng chỉ được làm những chức quan không quan trọng, cho có lương bổng, chứ không bao giờ có thực quyền. Cả hai người này theo nhà vua suốt  đời hết sức tận tình, đều  tòng chinh mà  chết trong cuộc tấn công Chiêm Thành.  Trong khi đó rất nhiều người trẻ như Đoàn Nhữ Hài được cất nhắc rất sớm.  Trước thời Anh Tông, các chức quan trọng trong triều phần lớn do người họ Trần đảm nhiêm. Thời Anh Tông cất nhắc rất nhiều   triều thấn trụ cột là người ngoài họ, vì tài mà dùng,  từ   Phạm Ngũ Lão, Trương Hán Siêu, Phạm Sư Mạnh, Lê Quát đến Mạc Đĩnh Chi, Đoàn Nhữ Hài, Nguyễn Trung Ngạn vv.

Vua Anh Tông cũng là người phá tục chỉ lấy người trong họ của nhà Trần.  Cái này phải nói rất chi sáng suốt, vì  lấy mãi người trong họ, xác suất cá sấu rất cao. Ngoài hoàng hậu chính là con gái của Hưng Nhựợng Vương Quốc Tảng, cháu nội của Hưng Đạo Vương, chắc  là do cơ cấu, các bà khác đều là người khác họ. Con trai nối dõi của nhà vua là con của bà hai, là con gái của Trần Bình Trọng (Bình Trọng gốc  họ Lê). Bà ba là con gái của Phạm Ngũ Lão. Đặc biệt là nhà vua có một bà Tây hẳn hoi, là Đa La Thanh, con của một ông sư người nước ngoài. Cụ sư này sách chép tên là Du Chi Bà Lam, nội ngoại công phu cực cao, có thể xếp bằng nổi trên mặt nước và dùng khí công thu cả ngũ tạng lên trên ngực. Tại sao cụ lại có con gái xinh, và sang tận Việt Nam,  và lại lấy nhà vua, chắc phải là chủ đề của vài pho truyện chưởng.

Thời Anh Tông, lánh thổ nước ta được mở rộng đáng kể. Vua Anh Tông theo lời khuyên của Trần Đạo Tái và Trần Khắc Chung, gả em gái cho vua Chiêm Thành Chế Mân, mà được hồi môn là hai châu Ô, Rí ( đất  Thuận Hoá sau đó). Diên tích hai châu này phải tới 10-15% lãnh thổ Đại Việt lúc đó. Vua Chế Mân mất, Trần Khắc Chung đón công chúa về, người Chiêm Thành nổi giận muốn lấy lại đất. Vua Anh Tông thân chinh đem quân đi đánh, dùng mưu của Đoàn Nhữ Hài mà dụ được Chế Chí ra hàng, thắng trận  không mất một mũi tên.  Nhà vua dúng những người giỏi như Trương Hán Siêu cai trị, dân chúng rất theo.Từ đó đất Thuận Hoá mãi mãi thuộc về Đại Việt.Đến đời Nghệ Tông, người Chiêm lại mạnh, đánh ra tận Thăng Long, nhưng cũng không lấy lại được Thuận Hoá. Đời Trùng Quang đế Thuận Hoá là  đất căn bản của Đặng Dung chống lại quân Minh.  Sau này các chúa Nguyễn cũng lấy Thuận Hoá làm căn bản mà tiến dần vào Nam, khai phá cả đât Nam bộ hiên nay.

Khi vua ốm nặng, có thiền sư là Phổ Tuệ muốn vào thăm nói chuyện sống chết. Nhà vua sai người từ tạ mà rằng “Thôi thiền sư đợi bao giờ vua mới lên ngôi, nó có bảo  cúng tế làm gì thì làm, chứ còn chuyện chết, thì nhà sư cũng đã chết đâu mà nói”.  Trên giường bệnh, cũng vẫn phảng phất nụ cười. Lúc bình sinh cũng hay viết thơ, thành một tập, trước lúc mất nhà vua cũng sai đốt cả, về sau chỉ lưu lại được vài bài.

Về  thời thịnh trị dưới các triều đại phong kiến Việt Nam, hay thấy  nhắc đến thời vua Lê Thánh Tông. Vua Lê cũng là vị vua trẻ, sáng suốt. Nhưng vì một lý do nào đấy mà tôi vẫn thích thời vua Anh Tông hơn, có lẽ là vì  thời đó ảnh hưởng của đạo Nho chưa mạnh,  cái phóng khoáng mạnh mẽ của  hào khí Đông A còn cảm nhận được trong triều ngoài nội. Và chưa có cái gọi là Tao Đàn.

Hồi tôi bé, Hà nôi có phố Phạm Ngũ Lão, Trương Hán Siêu,  đến Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Trung Ngạn vv, và  các phố mang tên tất cả các anh hùng chống Nguyên Mông, nhưng không thấy phố Trần Anh Tông. Các chúa Nguyễn cũng chẳng có ông nào, chắc cho nó bình đẳng. Còn thì gần đây thành phố mở  rộng lên tận Hà Tây, mọc ra ty tỷ phố mang tên những ông rất hiểm hóc, vì rất ít ai  biết các bác ấy đã từng làm gì. Chẳng biết có bác nào đi xin ấn đền Trần không nhỉ ?

 

 

 

 

 

 

 

 

Lung tung: Giải Abel, long mạch, và rửa tay

Mình  đi gym tuần vài lần. Trên lý thuyết.

Các sách bảo là khi vận đông, cơ thể tiết ra chất  cái gì -nin, rất lợi cho lao động trí óc. Chẳng biết có đúng không, nhưng chạy trên máy một lúc thì toàn nghĩ loăng quăng.

Hôm nay nghe tin bác Sinai được giải Abel. Mình gặp cụ này luôn, vừa đây độ hai tuần trước. Vì cụ cũng làm xác suất, nên lần nào đến nói chuyện ở Princeton cụ cũng ra nghe, rất lịch sự. Mà công nhận cụ khoẻ, 80 đến nơi rồi vẫn đi phăm phăm. Mặc dầu cụ đến từ nước Nga của Lê nin  thật, nhưng có vẻ rất hiền, không giống cái bạn lùn lùn hoi hói dạo này ngày nào cũng thấy trên báo. Ngày xưa cũng đọc một bài của cụ khá kỹ về ma trận ngẫu nhiên, viết với anh học trò là Soshnikov, hay phết.

Nghĩ luẩn quẩn về cái giải Abel, từ năm 2005 lại đây có Lax, Vadrahan, Gromov ở NYU, Milnor ở Stony Brook, ba bác gần nhất là Szemeredi, Deligne, và Sinai đều New Jersey,  còn lại  thì chia cho thế giới. Có một cái gì đấy rất đáng nghi về cái vùng New York-New Jersey này. Theo các phương pháp suy luận cổ điển, nhất định vùng này có  long mạch, anh nào đào trúng thì phát to. Có lẽ đây là một vấn đề cần đến các nhà ngoại cảm.  Đầu tư đầu vào không bao nhiêu, đầu ra mỗi năm ít nhất 50 tiến sĩ,  loại xịn hẳn hoi.

Tót một cái lại nhảy sang chuyện rửa tay. Số là cái lão chạy cái máy bên cạnh là bác sĩ ở Yale. Lão bảo phải rửa tay mỗi ngày độ 100 lần, dạo này lại có y tá theo dõi, ghi vào sổ. Mà rửa bằng nước đàng hoàng, chứ không phải cái loại gen cứ xịt xịt là xong. Nghe thì thấy Mỹ sạch phát khiếp lên được. Nhưng nhìn kỹ, lại có vấn đề.  Thủ tục rửa tay của lão như sau. Trước khi vào phòng bệnh nhân, rửa tay. Vào phòng bệnh nhân, xỏ găng. Khám bệnh nhân bằng găng. Khám xong bỏ găng, ra khỏi phòng và rửa tay. Repeat with the next patient etc.  Hehe, nhưng mà lỗi hệ thống nhé. Lão rửa tay rõ ràng là vì găng bẩn. Mà khám bệnh nhân là qua găng. Rốt cuộc có bao vi trùng, anh bệnh nhân vẫn hưởng cả.

Chạy đến đây thì mệt.

 

 

 

 

Nguyễn Chánh Tín-Nguyễn Thành Luân-Phạm Ngọc Thảo

Mấy hôm nay rộ lên chuyện cụ Chánh Tín mất nhà. Báo chí tơi bời, lời qua tiếng lại. Nhưng xem rồi sẽ ổn, người hâm mộ xúm vào, không có nhà to chắc cũng có nhà bé. Cũng ấm lòng người nghệ sĩ tuổi xế chiều.

Hâm mộ bác Chánh Tín,  9/10 là qua vai diễn để đời Nguyễn Thành Luân  từ “Ván bài lật ngửa”.  Các bạn trẻ ngày nay chắc chẳng buồn xem phim này, nhưng với thế hệ học phổ thông những năm 80  chúng tôi, thì  “Ván bài lật ngửa” là cả một hiện tượng. Đánh bay cả “Trên từng cây số” và “Hồ sơ thần chết”. Nói thế  đủ biết. Nhé !

Mà trẻ con không thích sao được, khi có một anh Nguyễn Thành Luân lạnh lùng, đẹp trai, giỏi võ, bắn súng trúng cả lưỡi dao, làm cho cả cô nhà báo Hoa Kỳ Helen mũi hếch (nhưng mà xinh ) cũng phải mê tít.  Phim này có một vai nữa cũng rất  thành công là vai cố vấn Ngô Đình Nhu, nếu nhớ không nhầm là do một diễn viên không chuyên đóng, không biết bác sau đó ra sao.

 

Tất nhiên,  bác Tín không phải anh Luân, bác chỉ đóng anh Luân  thôi. Đừng nhầm mà  đòi bác phải như anh Luân ngoài đời. Mà anh Luân cũng không có thực nốt, anh là nhân vật trong tiểu thuyết của nhà văn Nguyễn Trường Thiên Lý, chuyển thể sang kịch bản phim “Ván bài lật ngửa”.

Thế nhưng, người mẫu cho nhân vật Nguyễn Thành Luân thì có thật, đó là đại tá Phạm Ngọc Thảo. Các nét lớn của Nguyễn Thành Luân (kỹ sư, dân làng Pháp, quan hệ với các thủ lĩnh công giáo và gia đình tổng thống Ngô Đình Diệm,  làm tỉnh trưởng vv)  đều theo chân dung đại tá Thảo.  Cuộc đời thật của đại tá Thảo còn bí ẩn   hơn nhân vật Nguyễn Thành Luân rất nhiều, và vẫn còn rất ít bài báo về ông (chắc chỉ bằng 1/100 số bài về bác Chánh Tín).

Đại tá Phạm Ngọc Thảo là một trong những điệp viên kỳ lạ  nhất, chẳng những ở Việt Nam, mà còn cả trên thế giới. Từ bưng biền về sau năm 54, chỉ trong vài năm, Phạm Ngọc Thảo từ một người còn bị nghi ngờ trở thành người rất tin cẩn của gia đình tổng thống. Đầu thập niên 60, đại tá Thảo là người phụ trách trực tiếp chương trình Âp Chiến Lược, một chương trình mang ý nghĩa sống còn của anh em tổng thống Diệm. Nói quá lên một chút, việc này cũng hao hao  như trao quyền chỉ huy chiến dịch Stalingrad cho  Stirlitz .

Song song với chương trình Âp Chiến Lược, đại tá Thảo cộng tác với rất nhiều nhân vật cao cấp ở miền Nam trong âm mưu đảo chính, trong đó có ông Trần Kim Tuyến. Những diễn biến này cũng được nói qua trong phim. Khác với trong phim, đại tá Thảo trực tiếp chỉ huy một đơn vị quân sự trong cuộc đảo chính.

“Ván bài lật ngửa” kết thúc trong cảnh Nguyễn Thành Luân đứng trầm ngâm bên mộ Ngô Đình Nhu. Ngoài đời, sau cuộc đảo chính, cuộc chiến đấu của đại tá Thảo bước vào giai đoạn căng thẳng nhất. Trong vòng chừng 15 tháng kể từ tháng 11 năm 63, đại tá Thảo tham gia và dàn dựng ít nhất 2 cuộc đảo chính khác. Các cuộc đảo chính này đều tránh được đổ máu. Cuộc đảo chính thứ nhất dẫn đến việc  tướng Nguyễn Khánh phải rời Sài Gòn.  Cuộc thứ hai không đạt được mục đích, nhưng làm tình hình  Sài Gòn trở nên rất phức tạp.

Phạm Ngọc Thảo bị toà án binh tuyên án tử hình vắng mặt.  Ông hoàn toàn có thể rút lui bí mật  nhưng tiếp tục ở lại hoạt động,  trong tình trạng bị săn đuổi  với cái giá 30.000 $ treo trên đầu (một khoản  tiền không lồ vào thời điểm đó).  Vài tháng sau, ông bị bắt và hy sinh trong khi bị giam giữ.

Đai tá Phạm Ngọc Thảo được truy tặng hàm thiếu tướng bởi  chính phủ  cả hai miền Nam  Bắc (trước và sau 75).   Ông Trương Như Tảng, một người biết ông Thảo, nhận xét ông đã chiến đấu hết sức mình cho một Việt Nam thống nhất.

Một thoáng băn khoăn, nếu ông Thảo thoát chết và sống với lương hưu  thiếu tướng,  thì mua được nhà mấy tỷ  ?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nhật ký Yale: Học sinh cá biệt

Lại họp.

Nếu từ đầu năm mỗi cuộc họp đươc phong bì 100 nghìn như ở Hà nội, thì mình đã giàu to, ha ha.

Tuy vậy cuộc họp này không đến nỗi quá chán. Họp về tình hình phát triển của lớp trẻ, tức là học sinh đang làm Ph.D ở khoa. Bạn nào đang ở trong tình trạng nào, khi nào xong, sẽ còn tiêu tốn bao nhiêu tiền nữa vv.

Nói chung thì phần lớn các bạn  tiến bộ tèng tèng. Nhưng có hai trường hợp cá biệt, theo hai kiểu khác nhau, và các kiểu không phải đời nào cũng có.

Bạn thứ nhất tạm gọi là X. Bạn này hay ốm, không bao giờ đi học. Thầy hướng dẫn bảo bạn ấy cũng viết thử mấy project nhỏ nhỏ, nhưng thỉng thoảng vẫn sai mà bạn ấy không biết. Thế nhưng, bạn lại nổi tiếng toàn thế giới vì tìm ra chỗ sai của người khác.

Số là gần đây có một anh Mochizuki  người Nhật bổn  để lên mạng một loạt bài báo rất hoành, tuyên bố  chứng minh một giả thiết tối quan trọng là giả thiết ABC trong số học. Như ta đã biết, ABC mà còn không thông thì còn làm ăn gì  nữa. (Btw, tên anh này tiếng Nhật  có liên quan gì đến kem mochi không nhỉ ?) Bài rất dài, hơn 500 trang,  nhưng ác hơn, nó được viết bằng một ngôn ngữ toán học mới, mà tối đa chỉ có mỗi  anh Mochi hiểu.  Các nhà toán học gậm tới gậm lui, mà vẫn thấy rất xương, và anh Mochi không chịu đi đâu giải thích gì hết.

Bạn X, cách đây độ một năm, chỉ tay vào trang 275, và bảo “chỗ này sai nặng”.  Té ra, chỗ đó sai nặng thật. Anh Mochi cam kết sẽ sửa, nhưng từ đó đến giờ chưa thấy động đậy gì , và anh không nói chuyện với ai. Kem thì vẫn tiếp tục tăng giá.

Cứ theo phương diện  “impact factor”  mà nói, bạn X xứng đáng được 2 bằng Ph.D, vì giúp cho vô số  đại gia đỡ phải tiêu phí bao nhiêu thời gian vô ích. Đóng góp này còn hơn rất nhiều giáo sư viết ra một đống bài báo không có ai đọc.  Nhưng nếu thesis có mỗi một dòng  như thế, thì lại hơi ngắn.

Trường hợp thứ hai là bạn Y. Bạn này vô cùng hoạt bát, ngày nào cũng có mặt ở khoa ít nhất 15 tiếng, ngồi nghe  hết các seminar, nói chuyện với tất cả professors, visitors, seminar speakers vv. Bạn tham gia tất cả các cuộc ăn tối với speakers, ăn tối của các conference, và thông hiếu tất cả các chuyện đồn đại trong ngành (chẳng hạn bạn  biết là trường M đang có ý định thuê giáo sư N, trước khi tất cả các giáo sư của Yale biết tin đó, và đôi khi còn trước cả bản thân giáo sư N nữa) và rất nhiều thuật ngữ mà tôi chẳng hiểu gì hết.  Thế nhưng bác thầy hướng dẫn của bạn lại hơi chút lo lắng, là chỉ có một thứ bạn có vẻ không thạo lắm, ấy là làm toán.  Mà không phải chỉ cái loại toán mà ông thầy bạn ấy làm, mà cả calculus nữa !!  Giả sử bây giờ có một loại ngành nghề mới, tạm gọi là  mathematical activist, thì chắc bạn sẽ làm rất tốt. Nhưng để viết nên một công trình coi được, thì xem ra nan giải, vì bạn sắp sang năm thứ sáu đến nơi rồi, và bạn chưa bao giờ đọc một bài báo, không kể dài ngắn,  cho trọn vẹn cả.

Không biết hình tượng này có phổ biến ở các nơi khác không nhỉ ?

 

 

 

 

 

 

 

 

Ườn

Mặc dầu các môn thế vận hội mùa đông tương đối xa lạ và khó  với dân Việt ta, có một môn lại đầy  gần gũi. Ấy là môn Luge, tạm gọi là Ườn.

Luật chơi  Uờn còn đơn giản hơn Cọ Sàn.  Mỗi vận đông viên  có một dụng cụ trông nửa ghế nửa giường nửa xe đẩy. Cuộc chơi có hai bước:

(1) Đẩy: Ghế được đặt trong một cái máng trượt. Các vận động viên ngồi lên trên rồi đẩy  đến khi ghế có một vận tốc đáng kể.

(2) Ườn:  Ghế bắt đầu trôi nhanh,  thì phải  nằm ườn  ra thật im, hai tay giữ chặt lấy  ghế, để cho ghế trôi theo lòng máng  về đích. Ghế nào về trước là thắng.

300px-Matt_Curve-6

maciej-kurowski-ge_2814952a

(Tư thế Ườn chuẩn của một vận đông viên xuất sắc của Ba lan)

Nghề chơi cũng lắm công phu, nghe chỉ có vậy nhưng Ườn cũng  chia ra  nhiều  thể loại:   Ườn cá nhân (nam, nữ)   Ườn đôi và  Ườn tiếp sức (Team Relay).

Yếu quyết  của môn này xem ra là phải nằm thật lì, anh nào cựa quậy loay hoay không khéo, rớt khỏi ghế  (đang trôi với vận tốc của ô tô) thì khốn.  Tuyển  nước ta  đi Olympic rất khó được huy chương,  hình như từ trước đến nay chỉ có Hiếu Ngân và Anh Tuấn mà thôi. Olympic mùa đông thì chưa ai mơ  tới.  Trong khi đó đầu tư vào môn Ườn có vẻ rẻ, và ở  ta có nhiều tài năng bẩm sinh, luyện tập đều.

Thật bất ngờ, không  lẽ câu trả lời cho mỏ huy chương mà tổng cục thể dục thể thao từng mơ ước  lại đến từ mùa Đông ?

Olympic mùa đông: Cọ sàn

Nước Việt ta chẳng có tuyết, và nếu không có anh Royal city, dân thủ đô chắc cũng chẳng được biết đến sân băng. Thành ra cái anh Olympic mùa đông không được mấy quan tâm, so với mùa hè.

Nhưng mà anh mùa đông này lại có nhiều môn thi rất vui, mà nếu không xem không tưởng tượng ra  được là có các môn thể thao như vậy. Tiêu biểu là môn Curling, ta tạm  gọi là môn Cọ Sàn.

Luật Cọ Sàn khá đơn giản. Mỗi đội có bốn người. Dụng cụ là một cái nồi và mấy cái chổi. Sân chơi (băng) có môt vách xuất phát và một điểm  chuẩn.

220px-Curlingstoneold220px-Curling_broom

(Nồi và chổi)

Cuộc chơi gồm hai giai đoạn:

(1) Đẩy nồi: Một vận động viên ngồi xổm ở vạch xuất phát sẽ tìm cách đẩy cái nồi trượt về phía điểm chuẩn, sao cho nó dừng lại càng gần chuẩn càng tốt (cái này gần giống luật chơi bi ngày xưa).

(2) Cọ sàn: Nồi đi nhanh chậm thế nào phụ thuộc vào độ trơn của sàn, nên ba thành viên còn lại của đội có  nhiệm vụ  dùng chổi cọ sàn thật nhịp nhàng  sao cho nồi trôi cho chuẩn.

220px-Olympic_Curling,_Vancouver_2010_crop_sweepingMartin_Sesaker_at_the_2012_Youth_Winter_Olympics

(Ba thành viên tuyển Thuỵ Điển đang tích cực   cọ sàn và một vận động viên đẩy nồi xuất sắc của Canada.)

 

Mặc dầu đây là môn thể thao cả nam cả nữ đều chơi được (xem ảnh trên), môn này có tác dụng đặc biệt tốt với sức khoẻ và nhan sắc của chị em. Minh chứng:

 

sidling-1

 

(Anna Sidorova, đội trường đội cọ sàn nữ của Liên Bang Nga)

Ở Việt Nam quê mình không có nhiều sân băng, nhưng chổi thì rất sẵn. Chị em  yêu thể thao có thể luyên tại nhà, nhất là giai đoạn (2).  Cho thành thạo, chị em  có thể luyện chay, không cần dùng nồi cũng được.

Các đức ông chồng cũng rất  nên  ủng hộ và đầu tư vào môn thể thao này cho bà xã,  chẳng hạn  tìm mua chổi ngoại thật tốt.

 

Đại học Mỹ: Học ở đâu và bảng xếp hạng

Học đại học tại Mỹ là một chủ đề được rất nhiều phụ huynh và sinh viên quan tâm, chẳng những tại Mỹ, mà rất nhiều nơi khác. Trong những năm gần đây, lượng  sinh viên Việt Nam tại Mỹ tăng rất đáng kể.

Bảng xếp hạng các trường đại học (top 100, top 200, top 500 vv) cũng là vấn đề nóng và được quan tâm gần đây.

Việc dùng thứ hạng để định hướng trường học khá phổ biến. Nhưng đó có phải một phương pháp tốt không ?   GS J. Brenzel (Yale) có viết một bức thư về vấn đề này. Ông Brenzel là chủ tịch hội đồng xét duyệt sinh viên mới của đại học Yale từ 2005 đến 2013 (Dean of Admission of Yale University). Bức thư được để trên trang  web của  Admission Office, như một lời nhắn gửi tới học sinh và phụ huynh hàng năm.

Mặc dầu đối tượng trực tiếp của ông Brenzel có lẽ là sinh viên Mỹ, tôi thấy bức thư của ông có nhiều ý kiến đáng chú ý cho tất cả các những ai quan tâm đến giáo dục đại học và hệ thống thứ hạng của các trường đại học.  Tôi xin lược dịch bức thư dưới đây, thay cho một lời chúc năm mới cho bạn bè gần xa.

Hà Nội, Jan 31, 2014 (Mùng một Tết Giáp Ngọ). 

————————————-

Năm nào cũng vậy, US News and World Reports, Money, và một số tạp chí quốc tế khác lại cho ra một bản xếp hạng các trường đại học.  Năm nào cũng vậy, Yale nằm trong nhóm  dẫn đầu của các danh sách này. Nhưng theo tôi,  mặc dầu có rất nhiều lý do tuyệt vời để bạn xin học tại Yale,  vị trí  trong bảng xếp hạng không phải là một trong số đó.

Việc xếp hạng các trường đại học thực chất chỉ là một hình thức kinh doanh, đánh vào tâm lý lo lắng  về việc xin vào đại học của con em chúng ta. Bảng xếp hạng không mang nhiều thông tin giúp cho bạn quyêt định nên xin học ở đâu. Nhược điểm chính của nó là: Những thông số dùng  trong việc tính hạng khộng liên quan gì nhiều đến những yếu tố quan trọng cho quá trình theo học của bạn.

Tôi không có ý định lên án các tạp chí về các bảng xếp hạng của họ. Đơn giản là họ chỉ làm theo sự đòi hỏi của thị trường mà thôi. Cái tôi muốn chỉ ra là sự rủi ro bạn có thể gặp trong việc lựa chọn trường học dựa theo thứ hạng, và một cách tiếp cận tốt hơn trong vấn đề này.

Muốn hiểu rõ thêm hệ thống xếp hạng, ta cần đề cập có ba câu hỏi quan trọng:

(1) Tại sao bảng xếp hạng lại rất thông dụng ?

(2) Bảng xếp hạng có vấn đề gì ?

(3) Tại sao bảng xếp hạng lại là một kim chỉ nam tồi cho việc chọn trường học của bạn ?

————————

Tính thông dụng của bảng xếp hạng:

Đi tìm một trường đại học tốt cho bản thân (hay cho  người thân) là một nhiêm vụ khó khăn, bởi ta có quá nhiều thông tin. Hơn nữa, đây lại là một quyết định hết sức lớn lao. Bảng xếp hạng xem ra rất tiện ích, khi nó có vẻ như tổng kết  được rất nhiều thông tin rối rắm và cho ta một sự so sánh toàn diện và đơn giản.

Là ngưởi tiêu dùng, chúng ta đã  rất  quen với việc mua sắm dựa trên hệ thống xếp hạng, đánh giá. Khi cần mua một cái máy hút bụi hay một chiếc ti vi, ta sẽ đọc Consumer  Reports. Dịch vụ này có nhiều phòng  thí nghiệm, kỹ sư, chuyên gia, …vv. Nhờ đó, họ có thể lọc và  tổng hợp  nhiều thông tin hữu ích một cách cô đọng.  Từ  kinh nghiêm mua sắm của bản thân, chúng ta thấy rằng có nhiều lý do để tin tưởng những lời khuyên từ Consumer Reports  . Có vẻ như hệ thống xếp hạng các trường đại học  đang làm một dịch vụ có ích  tương tự.

————————–

Vấn đề của bảng xếp hạng:

Điểm khác biệt mấu chốt là  một trường đại học không phải là một cái máy hút bụi. Chọn một trường đại học  để theo học là một việc làm mang tính cá nhân rất cao, và còn vô cùng tốn kém nữa.  Vậy mà, ngược lại hẳn với tính quan trọng  và phức tạp của nhiệm vụ này, việc xếp hạng các trường đại học, đáng tiếc,  được tiến hành một cách kém khoa học và thiếu cẩn thận hơn việc xếp hạng máy hút bụi.

Bảng xếp hạng đem cho người đọc một ý tưởng là thứ hạng của trường bạn học sẽ  định hướng  vị trí của bạn trong cuộc sống sau này. Cái ý tưởng đó đại loại như thế này: “Người ta sẽ nghĩ tốt hơn về tôi nếu tôi học ở một trường có thứ hạng cao hơn (trường xịn hơn).”  Bảng xếp hạng đã và đang đem lại cho phụ huynh và con em của họ một ám ảnh là thứ hạng của  nơi bạn theo học sẽ quyết định giá trị thật của bản thân bạn và sự thành công của bạn trong tương lai.

Sự thật là gì ? Ở Mỹ có hàng trăm chương trình đại học rất tốt, chương trình nào cũng có nhiều sự lựa chọn, kiến thức,  và cơ hội cho sinh viên, nhiều hơn mức mà họ có thể nắm bắt trong quãng thời gian 4 năm.  Sinh viên phải là người quyết đinh sẽ làm gì với những cơ hội đó, chứ không phải trường đại học quyết đinh muốn đào tạo sinh viên thành cái gì !

Ở một khía cạnh khác, cái công thức dùng để xếp hạng các trường đại học dựa trên nhiều yếu tố có rất ít  liên quan đến cá nhân từng  sinh viên và hoài bão của họ.Chẳng hạn như số tiền đóng góp của học sinh cũ, điểm trung bình SAT, tỷ lệ chọi để dược nhận vào trường …vv. Những số liệu này mang lại  ít thông tin về độ mạnh yếu của từng chương trình cụ thể , các môn học, các khoá “honors” cho học sinh giỏi, hoặc những thông tin khác có thể nâng cao tinh thần và sự say mê của sinh viên. Sự so sánh đơn giản và dễ hiểu mà bảng xếp hạng đưa ra cho chúng ta không những không chính xác, mà còn có thể có tác dụng không tốt, bởi nó đã quên mất yếu tố quan trọng nhất đối với sinh viên,   như những chương trình đào tạo cụ thể, môi trường sống  và làm việc trong trường, cơ hội nói chuyện với các giảng viên, cơ hội thực tập ở nước ngoài, cư hội kiếm việc làm hay học tiếp sau đại học.

Bảng xếp hạng cũng có tác dụng xấu lên bản thân  các trường đại học. Nó thúc đẩy các trường dùng nguồn lực, đôi khi không quá dồi dào, của mình vào việc tăng thứ hạng hơn là lo cho sinh viên.  Nó làm cho phụ huynh hay bản thân sinh viên  bỏ qua các  trường học phục vụ  cho sinh viên rất tốt, nhưng không mạnh về những yếu tố mà hệ thống xếp hạng đề cao. Có những trường thứ hạng thấp, nhưng ở đó những sinh viên bình thường có thể học được rất nhiều điều bổ ích. Ngược lại, ở nhiều trường thứ hạng cao, những sinh viên được chuẩn bị (từ trung học) tốt hơn lại không sử dụng hêt khả năng của mình.

—————————-

Một phương pháp tốt hơn:

Kểt quả các môn học tại trung học, điểm SAT, lời giởi thiệu của giáo viên, các hoạt đông ngoại khoá và những ý tưởng và hoài bão  của cá nhân bạn sẽ là yếu tố quyết đinh cho việc xác định  nhóm các trường đại học mà bạn có nhiều cơ hội được nhận nhất. Nếu trường trung học của bạn có ban tư vấn, thì những chuyên gia tư vấn sẽ cho bạn một số cảm nhận về những trường nằm trong nhóm trên.

Một khi bạn đã có một khái niệm chung về nhóm trường này rồi, thì  chênh lệch thứ hạng giữa các trường trong nhóm không quan trọng bằng việc bạn thấy mình có thể tận dụng những cơ hội, khả năng gì tại từng trường.

Hãy phân tích các loại trưởng: Trường nhỏ và trường lớn. Trường chú trọng về văn hoá và  trường chú trọng  về kỹ  thuật. Trường có tiêu chuẩn  cao về học thuật hay trường có động lực tốt cho kinh doanh. Trường  có những hoạt động ngoại khoá bổ ích hay có một môi trường  dễ chịu  trong campus. Trường có một chương trình mạnh trong lĩnh vực mà bạn quan tâm hay trường có nhiều cơ hội cho thực tập ở nước ngoài. Hãy nghĩ xem yếu tố nào là quan trọng nhất với bạn.

Khi mà bạn cân nhắc những loại trường khác nhau này, cảm giác và suy nghĩ của bạn sẽ thay đổi. Đừng quyết định  một cách vội vã !

Khi mà bạn đã chọn ra  loại trường nào phù hợp nhất với mình  và có một danh sách các trường trong loại đó mà bạn có cơ hội được theo học, tôi vẫn muốn khuyên bạn  đăng ký thêm một số trường ngoài danh sách, thuộc loại mà bạn chưa cảm thấy phù hợp nhất  nhưng vẫn  hứng thú với nó vì một lý do nào đó. Tạo sao ? Tôi đã thấy rất nhiều trường hợp mà cảm nhận của học sinh về truòng đại học trong muà xuân sau khi họ được chấp nhận học thay đổi rất nhiều so với mùa hè trước đó,  khi họ mới đi thăm các trường này. Tâm lý và cách suy nghĩ của học sinh  trong năm cuối trung học thay đổi một cách cơ bản khi họ bắt đầu chuẩn bị một cuộc sống mới độc lập, và quan niệm  của họ về trường đại học cũng thay đổi theo.  Hãy tự giành sẵn cho  mình một  vài cơ hội khi mà bạn muốn đổi ý trong mùa xuân đó.

Cuối cùng, khi đơn đã gửi  rồi, bạn hãy nghỉ ngơi.  Chắc là bạn sẽ được nhận vào một vài trường trong những trường bạn chọn. Bạn sẽ thăm lại một số campus trước khi đưa ra quyết định cuối cùng. Và bạn sẽ chuẩn bị cho ngôi trường  của mình  với một niềm tin rằng thứ hạng của nó  không liên quan nhiều đến những việc bạn sẽ làm, những ngày bạn sẽ sống, và nó sẽ không quyết định sự thành công của quá trình trải nghiệm của bạn. Cái mà bạn đạt được tại ngôi trường của bạn –và trong cuộc sống sau này—sẽ chỉ phụ thuộc vào khả năng của bạn trước  những cơ hội tuyệt vời và những thử thách lớn lao mà ngôi trường đó đem tới.

Lời người dịch:  Ở Mỹ, trong năm học thứ ba trung học, phụ huynh  bắt đầu đưa con em thăm những trường ĐH mà họ quan tâm.  Hồ sơ xin học được nộp vào mùa đông cuối cùng ở trung học (hạn nộp thường là trong tháng 12 hoặc tháng 1), và kết quả sẽ được gửi  đi trong mùa xuân.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 176 other followers