Skip to content

Nhân vật lịch sử: Đào Duy Từ

Tháng Năm 27, 2015

Đào Duy Từ là nhân vật kiệt xuất  thời Trịnh Nguyễn phân tranh, có ảnh hưởng  lớn đến sự phát triển của người Việt về phương Nam.

Đào Duy Từ quê Thanh Hoá. Bố ông mất sớm. Ông kiến thức sâu rộng,  nhưng vì lý lịch gia đình phường chèo mà phải khai man tên họ để đi thi. Hơn 20 tuổi đã đỗ Á nguyên, nhưng  việc man trá vỡ lở, rốt cuộc bị lột mũ áo đuổi về quê. Người mẹ buồn mà mất.  Đào Duy Từ mai danh ẩn tích hai mươi năm rồi vào Đàng Trong tìm đường giúp chúa Nguyễn. Truyện chép lại ông (lúc đó đã hơn năm muôi tuổi) phải đi chăn trâu cho người ta. Người bạn của chủ nhà biết tài, gả con gái cho ông rồi tiến cử lên chúa Nguyễn. Chúa nói chuyện với ông rất phục, từ dưới đầu trâu mà nhắc thẳng lên làm tể tướng.

Tình hình Việt Nam đầu thế kỷ 17 tương tự thời Tam Quốc. Chúa Trịnh lập vua Lê lên ngôi, nhưng giữ hết quyền hành. Nguyễn Hoành vào trấn thủ Thuận Quảng, xây dựng căn cứ phía Nam. Ngoài Bắc dư đảng của nhà Mạc vẫn giữ Cao Bằng. Đến lúc Đào Duy Từ lên nắm quyền (1627), nhà Mạc đã về hàng chúa Trịnh, Trịnh Tráng quyết tâm bình định phương Nam. Thế lực họ Trịnh hơn họ Nguyễn nhiều lần.

Đào Duy Từ chấp chính, chủ trương đắp luỹ để phòng thủ, Đàng Trong lực lượng mỏng hơn nhưng nhờ chiến luỹ chắc chắn chặn được biết tiến của chúa Trịnh, quân dân không bị tổn hại nhiều. Ông giúp chúa Nguyễn xây dựng  được đinh chế chính quyền rất được lòng dân, đặt nền móng cho một thể chế lâu dài. Ông lại bày chủ trương lớn Nam tiến khai khẩn mở mang bờ cõi. Tất cả những việc đó được làm trong vỏn vẹn 8 năm, từ lúc Đào Duy Từ được trọng dụng đến khi ông mất (1634).  Người Đàng Trong tôn ông làm Thầy (các chiến luỹ Đào Duy Từ và tướng lính của ông đắp sau gọi chung là luỹ Thầy).  Gần hai trăm năm sau vua Gia Long lên ngôi, phong ông làm đệ nhất khai quốc công thần của nhà Nguyễn, thờ trong Thái Miếu cùng các chúa Nguyễn.

Hơn nghìn năm trước  bên Tàu có Khổng Minh (Gia Cát Lượng), cũng là học trò ra giúp Lưu Bị lập nhà Thục Hán, chống lại Bắc Nguỵ là lực lượng mạnh hơn. Sự nghiệp Đào Duy Từ ở Việt Nam có thể không nhiều người biết, nhưng Khổng Minh thì  ai cũng biết, qua truyện Tam Quốc của La Quán Trung rất hấp dẫn, và gần đây là phim Xích Bích  và trò chơi on-line.

Hai người hoàn cảnh hao hao giống nhau, nhưng ngẫm  lại có một cái khác rất cơ bản. Khổng Minh theo giúp  họ Lưu đến gần 30 năm, sau khi Lưu Bị mất, ông được toàn quyền mọi việc trong ngoài. Đời sau viết nhiều không kể xiết về mưu hay kế lạ của Khổng Minh. Nhiều việc như kiểu  trâu gỗ ngựa máy hô gió gọi mưa thật hư không thể nói hết. Nhưng sau khi ông mất, nhà Thục Hán chỉ lay lứt được thêm 30 năm  rồi đổ.  Người được Khổng Minh coi là học trò ruột, luôn ca ngợi và  gửi gắm là Khương  Duy chỉ ham việc chinh chiến, đất nước khánh kiệt  mà dẫn đến bại vong.

Đào Duy Từ  ở với chúa Nguyễn vỏn vẹn  8 năm, mà đặt được nền móng 100 năm cho cơ nghiêp của các chúa Nguyễn, được nối tiếp thêm bởi  các vua nhà Nguyễn sau đó. Những người được ông tiến cử như Nguyễn Hữu Dật, Nguyễn Hữu Tiến chẳng những giữ được thế cân bằng về quân sự với Đàng Ngoài, mà còn góp phần quyết định cho cuộc khai khẩn phương Nam của người Viêt. Con trai Nguyễn Hữu Dật  là Nguyễn Hữu Cảnh là người   xác định chủ quyền của người Việt tại Sài gòn-Gia Định.

Thuở còn ở ẩn, Đào Duy Từ có làm bài phú Ngoạ Long Cương để ví mình với Khổng Minh. Nhìn sự nghiệp mà xét,  xem ra  đồng nghiệp người Tàu còn có chỗ phải bẽn lẽn.

Phố Đào Duy Từ ở Hà nội là một phố nhỏ, cạnh Ô Quan Chưởng,  dài độ 300m. Nhiều nhà kiểu cố và  có nhiều kho gạo. Hồi tôi còn bé có lẽ đây  là phố duy nhất ở Hà Nội mang tên một nhân vật Đàng Trong.

From → Khác

5 phản hồi
  1. Phùng Quang An permalink

    Hay! mặc dù Việt nhỏ vẫn hơn tầu to..

  2. Trung Quốc kể đến sau thời Tam Quốc coi như bị đạo Khổng trói chặt tư tưởng, hết thấy người giỏi. Khổng Minh thật (Tam Quốc Chí) không được trọng dụng nhiều như trong truyện (Tam Quốc Diễn Nghĩa) và đời sau tô đắp nhiều tài để nhấn mạnh cái Trung của Khổng Minh chứ Khổng Minh thật không tài giỏi thế.
    Đào Duy Từ cũng họ Đào chắc con cháu chút chít gì của Đào Khản, một nhân vật bên Tàu cũng xuất thân nghèo hèn (lại là người Nam Man không phải người Hán, làm quan rồi bạn bè vẫn gán cho là đồ chó tộc người Khê) nhưng làm nên sự nghiệp lớn thời Tấn.
    http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0o_Kh%E1%BA%A3n
    Tóm lại xuất thân nghèo hèn là một khởi điểm tốt để làm nên việc lớn sau này🙂, càng nghèo càng bị xã hội khinh rẻ thì sự nghiệp sau này càng vẻ vang.

  3. daniel permalink

    Hì… hì…và nhà số 23 Đào Duy Từ có một ý nghĩa đặc biệt nào đó phải không Vũ Hà Văn?

  4. Có Trịnh Hoài Đức nữa ạ

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: